Καταρράκτης και γλαύκωμα: Τι σημαίνει η διπλή πάθηση;

Σχετικά με το άρθρο διαβάστε περισσότερα εδώ.

Ημικρανία & οφθαλμολογικά συμπτώματα

Η ημικρανία είναι μια κοινή νευρολογική κατάσταση που συμβαίνει τουλάχιστον στο 15-20 % του γενικού πληθυσμού, ενώ είναι πολύ συχνή (σχεδόν στο 50 %) μεταξύ των γυναικών.

Η κλασική ημικρανία ξεκινά με οπτικά συμπτώματα (συχνά σαν γραμμές ζιγκ-ζαγκ, χρωματιστά φώτα ή λάμψεις φωτός που εξαπλώνονται προς τη μία πλευρά της όρασής σας για περίπου 10 έως 30 λεπτά). Τα συμπτώματα αυτά ονομάζονται ‘ημικρανική αύρα’ και ακολουθούνται από μια σοβαρή κεφαλαλγία σαν σφυροκόπημα. Ο πονοκέφαλος μπορεί να σχετίζεται με ναυτία, έμετο και φωτοευαισθησία. Μερικές φορές τα οπτικά συμπτώματα, ακόμη και η νευρολογική συμπτωματολογία (μουδιάσματα συνήθως) μπορεί να συμβούν χωρίς να επακολουθήσει πονοκέφαλος. Πρόκειται για “παραλλαγή της ημικρανίας” που περιορίζεται στο αρχικό μόνο στάδιο της ημικρανικής αύρας.

Η κοινή ημικρανία μπορεί να προκαλέσει ένα πονοκέφαλο αισθητό και στις δύο πλευρές του κεφαλιού. Αυτή η μορφή της ημικρανίας μπορεί να είναι υπεύθυνη για τους πονοκεφάλους που πολλοί άνθρωποι αποδίδουν σε ένταση, στρες, ή πονοκέφαλο από ιγμορίτιδα.

ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗΝ ΗΜΙΚΡΑΝΙΑ;

Αν και δεν είναι σαφές πώς ακριβώς λειτουργεί μια ημικρανία, πιστεύεται ότι η βασική αιτία της ημικρανίας είναι μια ανωμαλία στο νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη, μια χημική ουσία που χρησιμοποιείται από τα κύτταρα του εγκεφάλου σας. Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου ημικρανίας, αλλαγές στη σεροτονίνη επηρεάζουν τα αιμοφόρα αγγεία στον εγκέφαλο, προκαλώντας συχνά τα αγγεία να συστέλλονται (αγγειοσυστολή). Αυτές οι αλλαγές στην ροή του αίματος μειώνουν την παροχή οξυγόνου στον εγκέφαλο και ευθύνονται για την ημικρανική αύρα και τα συμπτώματά της. Αν η παροχή οξυγόνου μειωθεί για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, ένα εγκεφαλικό επεισόδιο είναι πιθανό. Ευτυχώς, αυτό είναι σπάνιο.

Ορισμένες τροφές μπορεί να προκαλούν μια κρίση ημικρανίας. Σ’αυτές συμπεριλαμβάνονται τα ώριμα τυριά, τα νιτρικά άλατα (που βρίσκονται συχνά σε αλλαντικά και άλλα επεξεργασμένα τρόφιμα), η σοκολάτα, το κόκκινο κρασί, το γλουταμινικό νάτριο (συνήθως ονομάζεται MSG, ένα ενισχυτικό γεύσης που βρίσκεται συχνά σε μερικά τρόφιμα), η καφεΐνη, η ασπαρτάμη (τεχνητή γλυκαντική ουσία) και το αλκοόλ.

Οι ορμονικές αλλαγές στις γυναίκες επίσης συχνά σχετίζονται με την ημικρανία – ειδικά η εγκυμοσύνη, η χρήση αντισυλληπτικών χαπιών, και η έμμηνος ρύση ή η εμμηνόπαυση.

Οι άνθρωποι συχνά αποδίδουν την ημικρανία τους στο στρες. Ενώ το στρες μάλλον δεν προκαλεί ημικρανίες, μπορεί να επηρεάσει τη συχνότητα των προσβολών. Είναι ενδιαφέρον ωστόσο, ότι οι περισσότερες κρίσεις ημικρανίας φαίνεται να συμβαίνουν σε ‘ανέμελες στιγμές’, συχνά κατά την έναρξη ενός Σαββατοκύριακου ή στις διακοπές.

Οι άνθρωποι που βιώνουν ημικρανία συχνά έχουν οικογενειακό ιστορικό πονοκεφάλων ή προηγούμενο ιστορικό ναυτίας.

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΑΣ;

Το πιο κοινό σύμπτωμα της ημικρανίας είναι ο πονοκέφαλος που διαρκεί για ώρες. Τα συμπτώματα συνήθως περιλαμβάνουν:

  • Πόνος σαν σφυροκόπημα στη μια πλευρά του κεφαλιού (ή σταθερός πόνος και στις δύο πλευρές του κεφαλιού)
  • ευαισθησία στο φως και τον ήχο
  • ναυτία, έμετος
  • οπτικά συμπτώματα (συνήθως στα δύο μάτια, αλλά συχνά στη μία πλευρά του οπτικού πεδίου) με μερικά από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
    • ένα σκότωμα στο οπτικό πεδίο που επεκτείνεται σε μια πλευρά για 10 έως 30 λεπτά
    • απροσδιόριστα συμπτώματα που συχνά περιγράφονται ως ζιγκ-ζαγκ γραμμές, τρεμουλιάσματα ή «κύματα θερμότητας» ή «βεγγαλικά»
    • απώλεια της όρασης στο ένα μόνο μάτι, συμπεριλαμβανομένου ολόκληρου του πεδίου ή μόνο του πάνω ή κάτω τμήματος.

Σπάνια συμπτώματα περιλαμβάνουν την διπλωπία, βλεφαρόπτωση (πεσμένο βλέφαρο), ιδιαίτερα στα παιδιά, ή αλλαγή στο μέγεθος της κόρης (και μικρότερη και μεγαλύτερη).

Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, τα προβλήματα όρασης που σχετίζονται με την ημικρανία δεν μπορούν να επιλυθούν εντελώς. Αυτό ίσως να οφείλεται σε εγκεφαλικό επεισόδιο που σχετίζεται με την ημικρανία.

ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ Η ΗΜΙΚΡΑΝΙΑ;

Η θεραπεία συνήθως αρχικά περιλαμβάνει την αποφυγή παραγόντων  που είναι γνωστοί ότι προκαλούν μία κρίση ημικρανίας, όπως είναι οι τροφές, τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα και φάρμακα όπως τα αντισυλληπτικά χάπια. Τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα (όπως η ασπιρίνη, η ιβουπροφένη, κλπ) μπορούν να μειώσουν τη σοβαρότητα μιας οξείας προσβολής. Μερικές φορές χρησιμοποιούνται επίσης φάρμακα που συστέλλουν τα αιμοφόρα αγγεία και περιέχουν καφεΐνη και εργοταμίνες,. Επίσης, είναι διαθέσιμα ορισμένα συνταγογραφούμενα φάρμακα που έχουν άμεση δράση  στις χημικές διεργασίες που εμπλέκονται στις ημικρανίες (όπως πχ. τα  Sumatriptan®, Naratriptan® και Zomigon®).

Αν οι κρίσεις ημικρανίας είναι σοβαρές ή αρκετά συχνές, μπορεί να απαιτείται προληπτική φαρμακευτική αγωγή σε σταθερή βάση ώστε να αποτρέπονται τα ημικρανικά επεισόδια. Οι τέσσερις πιο συχνές ομάδες φαρμάκων που  χρησιμοποιούνται είναι τα τρικυκλικά αντικαταπληπτικά, οι βήτα-αναστολείς, οι αναστολείς ασβεστίου και ορισμένα αντιεπιληπτικά φάρμακα.

Ο οφθαλμίατρος σας μπορεί να σας παραπέμψει σε έναν νευρολόγο ή άλλο ειδικό για περαιτέρω εξετάσεις και αξιολόγηση.

Κάπνισμα και ασθένειες των ματιών

Το κάπνισμα συνδέεται άμεσα με πολλές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, οι καρδιακές παθήσεις και ο καρκίνος. Το κάπνισμα συνδέεται όμως επίσης  και με συγκεκριμένες ασθένειες των ματιών.

Πώς το κάπνισμα επηρεάζει τα μάτια;

  • Οι άνθρωποι που καπνίζουν βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη καταρράκτη. Ο καταρράκτης, δηλαδή η θόλωση του φυσικού φακού του ματιού προκαλεί μείωση της μακρινής όρασης, ευαισθησία στο έντονο φως και δυσκολία στην αντίληψη των χρωμάτων. Η χειρουργική επέμβαση είναι η μόνη θεραπευτική επιλογή.
  • Το κάπνισμα είναι επίσης ένας από τους παράγοντες κινδύνου που εμπλέκονται στην ανάπτυξη ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ). Μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο οι ενεργείς όσο και οι πρώην καπνιστές έχουν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν ωχροπάθεια έναντι των ανθρώπων που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Η ΗΕΩ έχει δύο μορφές: την ξηρή (που ονομάζεται επίσης ατροφική ΗΕΩ) και την υγρή ΗΕΩ (που ονομάζεται επίσης εξιδρωματική ή νεοαγγειακή). Στη ξηρή εκφύλιση της ωχράς, ο αμφιβληστροειδής χιτώνας του ματιού λεπταίνει σταδιακά. Δεν υπάρχει καμία αποδεδειγμένα αποτελεσματική θεραπεία για αυτό το είδος της εκφυλιστικής νόσου. Στην υγρή μορφή της ΗΕΩ, καινούργια αιμοφόρα αγγεία αναπτύσσονται κάτω από τον αμφιβληστροειδή, από τα αγγεία αυτά διαρρέουν αίμα ή ορώδες υγρό που βλάπτουν την ωχρά κηλίδα (το τμήμα του αμφιβληστροειδούς που είναι υπεύθυνο για την κεντρική μας όραση). Τα είδη της θεραπείας που είναι σήμερα διαθέσιμα για ειδικές μορφές της υγρής ΗΕΩ είναι το απλό λέιζερ, η φωτοδυναμική θεραπεία (συνδυασμός λέιζερ και φαρμακευτικής ουσίας) και η θεραπεία με ειδικές ενδοφθάλμιες ενέσεις (αντι-VGF παράγοντες), που μπορεί να σταθεροποιήσουν την ασθένεια.
  • Σε διαβητικούς ασθενείς, πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια (βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία στον αμφιβληστροειδή) είναι πιο σοβαρή στους καπνιστές.
  • Το οπτικό νεύρο είναι επίσης ευαίσθητο στη ζημία από το κάπνισμα. Άτομα με κακή διατροφή που καπνίζουν πολύ και πίνουν υπερβολικές ποσότητες αλκοόλ διατρέχουν τον κίνδυνο για την ανάπτυξη ενός τύπου οπτικής νευρίτιδας (που ονομάζεται αμβλυωπία καπνού-αλκοόλ) που προκαλεί απώλεια όρασης. Ορισμένα κληρονομικά προβλήματα του οπτικού νεύρου (πχ η οπτική νευροπάθεια του Leber), επίσης επιδεινώνοται με το κάπνισμα.
  • Σε μερικούς ασθενείς με νόσο του θυρεοειδούς, στους οποίους υπάρχει επίσης συμμετοχή των ματιών (νόσος του Graves, θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια), το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει επιδείνωση του εξόφθαλμου και πιθανή απώλεια της όρασης.
  • Στα άτομα που πάσχουν από ξηροφθαλμία, ο καπνός είναι ερεθιστικός, επιδεινώνοντας τα συμπτώματα της φαγούρας, του τσουξίματος ή καψίματος στα μάτια, και της υπερβολικής ερεθιστικής δακρύρροιας.

Πώς το κάπνισμα μπορεί να επηρεάσει την υγεία των ματιών εμβρύων και  βρεφών;

  • Ο κίνδυνος βακτηριακής μηνιγγίτιδας είναι πέντε φορές υψηλότερος μεταξύ των παιδιών των οποίων οι μητέρες κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Εκτός των άλλων σοβαρών προβλημάτων υγείας που προκαλεί η μηνιγγίτιδα της παιδικής ηλικίας, μπορεί επίσης να προκαλέσει φλεγμονή του κερατοειδούς χιτώνα (κερατίτιδα).
  • Το κάπνισμα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης συνδέεται επίσης με χαμηλό βάρος γέννησης και πρόωρο τοκετό. Στα πρόωρα βρέφη, συχνά χορηγείται θεραπεία οξυγόνου στην θερμοκοιτίδα. Το οξυγόνο όμως μπορεί να προκαλέσει την αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας, που αναλόγως της βαρύτητάς της, μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια της όρασης ή τύφλωση.

Ορθοπτικές εξετάσεις & ασκήσεις στα παιδιά

Το πρώτο βήμα είναι η επίσκεψη στον οφθαλμίατρο ή τον παιδοφθαλμίατρο για τον έλεγχο της υγείας των ματιών και για να αποκλειστεί κάποιο παθολογικό πρόβλημα. Ο παιδοφθαλμίατρος θα εξετάσει το παιδί και θα δώσει μια συνταγή γυαλιών, αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα μυωπίας, υπερμετρωπίας ή αστιγματισμού.

Με μια ορθοπτική εξέταση ελέγχουμε :

  1. Αν τα δύο μάτια λειτουργούν εξίσου καλά, αντιλαμβάνονται εξίσου καθαρά τα αντικείμενα και μεταφέρουν στον εγκέφαλο εξίσου τα ερεθίσματα. Έχει σημασία να αντιληφθούμε μέσω των εξετάσεων όσο πιο νωρίς γίνεται, αν κάποιο μάτι τεμπελιάζει (αμβλυωπία).
  2. Την παρουσία στραβισμού. Φυσιολογικά οι οπτικοί άξονες των δύο ματιών είναι παράλληλοι. Οποιαδήποτε απόκλιση υποδηλώνει στραβισμό.
  3. Την κινητικότητα των ματιών. Ελέγχονται οι βασικές εξοφθάλμιες κινήσεις των ματιών, αλλά και οι λεγόμενες σακκαδικές κινήσεις και οι κινήσεις παρακολούθησης των ματιών, δηλαδή όταν ακολουθεί ένα κινούμενο αντικείμενο.
  4. Την συνεργασία των δύο ματιών μεταξύ τους. Τα δύο μάτια φυσιολογικά, συγκλίνουν όταν κοιτάμε κοντά και αποκλίνουν όταν κοιτάμε μακρυά συγχρόνως.
  5. Την ικανότητα των δύο ματιών στην προσαρμογή. Το μάτι, λειτουργώντας όπως μια φωτογραφική μηχανή, έχει την ικανότητα (μέσω του κρυσταλλοειδούς φακού) να εστιάζει σε διάφορες αποστάσεις διατηρώντας την εικόνα καθαρή. Η διεργασία αυτή (αντανακλαστικό) πρέπει να γίνεται αυτόματα και αβίαστα χωρίς να δημιουργούνται συμπτώματα (όπως πονοκέφαλοι) στο παιδί.
  6. Τη στερεοσκοπική (τρισδιάστατη) όραση. Η ικανότητα να βλέπουμε το βάθος πεδίου έχει άμεση σχέση με το πόσο καλά συνεργάζονται τα μάτια. Αυτό βοηθά το παιδί να αποδώσει καλά σε αθλητικές δραστηριότητες, στην εκτίμηση των αποστάσεων κ.ά.

Τα προβλήματα αντιμετωπίζονται;

Παρόλο που ένα παιδί σχολικής ηλικίας έχει αναπτύξει ένα μεγάλο μέρος από τις ικανότητές του, ποτέ δεν είναι αργά για να τις βελτιώσει. Υπάρχουν πάρα πολλές ασκήσεις για την βελτίωση των ικανοτήτων που πρέπει να έχει η όραση ενός παιδιού. Ειδικά προγράμματα οπτομετρικών ασκήσεων (Vision Training) έχουν αναπτυχθεί εδώ και πολλές δεκαετίες σε όλο τον κόσμο από οπτομέτρες για την αντιμετώπιση λειτουργικών προβλημάτων στην όραση των παιδιών.

Τι είναι οι ορθοπτικές σκήσεις Vision Training και πως γίνονται;

Το Vision Training είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία το παιδί με την σωστή καθοδήγηση και κάνοντας συγκεκριμένες ασκήσεις, μαθαίνει να χρησιμοποιεί την όρασή του σωστά. Τα μέσα με τα οποία επιτυγχάνεται αυτό είναι πρίσματα, ειδικοί φακοί και φίλτρα, στερεοσκόπια και τα τελευταία χρόνια τρισδιάστατες εικόνες μέσω ειδικών προγραμμάτων στο κομπτιούτερ ή στο ipad. Οι ασκήσεις μπορούν να γίνονται και στο σπίτι είναι αρκετά διασκεδαστικές ώστε το παιδί να μην χάνει το ενδιαφέρον του και στηρίζονται στην εξάσκηση και την μάθηση. Η διάρκεια ενός προγράμματος ασκήσεων εξαρτάται από το εκάστοτε πρόβλημα και μπορεί να διαρκέσει από λίγες εβδομάδες έως και 12 μήνες.

Οθόνες ηλεκτρονικών υπολογιστών & οφθαλμολογικά προβλήματα

Άρθρο του Dr. Κων. Καραμπάτσα στο περιοδικο «ESQUIRE», Δεκέμβριος 2015

Πότε το παιδί σας πρέπει να δει έναν παιδοφθαλµίατρο

Άρθρο του Dr. Κων. Καραμπάτσα στο περιοδικό «EDUPlus Magazine»

Ξεκούραστα Μάτια

Άρθρο του Dr. Κων. Καραμπάτσα στο περιοδικό «Harper’s Bazaar», Αύγουστος 2014

Ξηροφθαλμία

Άρθρο του Dr. Κων. Καραμπάτσα στο περιοδικό «Madame Figaro», Νοέμβριος 2014

Διόρθωση πρεσβυωπίας

Άρθρο του Dr. Κων. Καραμπάτσα στο περιοδικό «ΒΗΜΑΜΕΝ» 7.2.2014

Τα μάτια μας και η θάλασσα

Άρθρο του Dr. Κων. Καραμπάτσα στην εφημερίδα  «ΤΑ ΝΕΑ».